أبو ريحان البيروني ( مترجم : اكبر دانا سرشت )

417

آثار الباقيه ( فارسى )

بادهايى وقوع مىيابد و نزد قبطيان باد سختى است و در روز هفدهم بعقيده ذوسيثاوس شبنم و گرماست و در هيجدهم بادهاى ساليانه بوزيدن شروع مىكند و اين مطلب بنابر رأى ابرخس بود . ايام باحور و شرح آن باجماع مطلعين از دريا و زارعان و ديگر اهل تجارب اول ايام باحور است و هفت روز اين ايام به طول ميانجامد و آخرير روز آن بيست و چهارم اين ماه است و از هريك از روزهاى باحور بر ماه‌هاى پاييز و زمستان و پاره‌اى از ماه‌هاى بهار استدلال ميكنند كه چه تغييرى در آن بوقوع خواهد پيوست و بيشتر ظهور آن در شبانگاهها و بامدادان خواهد بود و گمان كرده‌اند كه ايام باحور براى سال مانند ايام بحران است در امراض حاده و همينطور كه در ايام بحران مرض دلايل آن از بشارت و انذار از عواقب مرض دانسته مىشود ايام باحور نيز چنين است و نام باحور و بحران در لغت يونانى و سريانى از حكم حكام مشتق است و برخى گفته‌اند كه بحران واژهء ايست تازى و از بحر اشتقاق يافته زيرا بحران مريض بهيجانى كه در دريا يافت مىشود و مد و جزر نام دارد مانند است و اين اشتقاق بسيار نزديك به نظر ميرسد چه علت و سبب در هر دو : بحران مرض ، جزر و مد ، حركات قمر و ادوار و تشكلاتى است كه ماه پيدا مىكند اعم از اينكه در دوره كل باشد ، چنان كه آغاز مد هنگامى است كه ماه بشرق و غرب از افق برسد و آغاز جزر وقتى است كه ماه بدايره نصف النهار و يا نصف الليل برسد ، و يا در غير دور كلى و اين شق نيز اعم از اين است كه از يك نقطه كه ماه حركت كرده به همان نقطه برسد و يا از نقطه‌اى كه از آفتاب جدا شده به همان نقطه برسد و بايد دانست كه مد در نيمه اول ماه قمرى قوىتر و نيرومندتر از نيمه ثانى است و آفتاب را نيز در اين كار تأثيرى است . شگفت آنست كه از درياى مغرب نقل كرده‌اند كه در ناحيه اندلس در هر غروب آفتابى مد مىيابد و در مدت يكساعت تقريب پنج فرسنگ الى شش فرسنگ كم مىشود سپس شروع بجزر مىكند و هيچگاه از اين وقت دير نميشود .